Jakie są łańcuchy górskie w Polsce i gdzie je znaleźć?

Polska charakteryzuje się zróżnicowaną rzeźbą terenu, a łańcuchy górskie w Polsce są jednymi z najbardziej rozpoznawalnych elementów krajobrazu. W kraju wyróżnia się trzy główne łańcuchy górskie: Karpaty, Sudety oraz Góry Świętokrzyskie, rozmieszczone w południowej i centralnej części Polski. Każdy z tych łańcuchów cechuje się innymi warunkami geologicznymi, różnymi wysokościami oraz odmiennym wiekiem powstania, co wpływa na ich turystyczny potencjał i znaczenie geograficzne [1][2][3][6].

Charakterystyka trzech głównych łańcuchów górskich

Lista łańcuchów górskich w Polsce obejmuje przede wszystkim Karpaty, Sudety i Góry Świętokrzyskie [1][2][3][6].
Karpaty to najmłodszy, najwyższy i najdłuższy łańcuch górski w kraju. Zajmują południową część Polski i dzielą się na Karpaty Zachodnie oraz Karpaty Wschodnie. Ich najwyższy szczyt to Rysy (2499 m n.p.m.) w Tatrach, a w Beskidzie Żywieckim dominuje Babia Góra (1725 m n.p.m.). Karpaty pełnią funkcję naturalnej granicy Polski ze Słowacją i Ukrainą [1][2][3][4].

Sudety leżą na południowym zachodzie, głównie na terenie województwa dolnośląskiego i opolskiego. Najwyższy szczyt Sudetów to Śnieżka (1603 m n.p.m.) w Karkonoszach. Łańcuch ten dzieli się na Sudety Zachodnie, Środkowe i Wschodnie. Sudety obejmują kilkanaście pasm oddzielonych kotlinami, m.in. Kotliną Jeleniogórską i Kłodzką [2][4][5].

Najstarszym i najniższym polskim łańcuchem górskim są Góry Świętokrzyskie. Ich najwyższy punkt stanowi Łysica (612 m n.p.m.). Góry te znajdują się w środkowo-wschodniej części kraju, na Wyżynie Kielecko-Sandomierskiej. Cechuje je silna erozja, która znacząco obniżyła niegdyś wysokie szczyty [2][3].

Rozmieszczenie i główne pasma górskie

Karpaty rozciągają się od zachodu województwa śląskiego przez małopolskie aż po podkarpackie. Stanowią łukowaty łańcuch obejmujący Tatry, Beskidy, Pieniny, Bieszczady oraz Góry Sanocko-Turczańskie [1][3].

Sudety są wyraźnie zlokalizowane na południowym zachodzie, od granicy z Czechami po południową część województwa opolskiego. Podzielone są na liczne pasm, z których najważniejsze to: Karkonosze, Góry Izerskie, Rudawy Janowickie, Góry Sowie, Góry Złote, Bialskie, Opawskie oraz masyw Śnieżnika [2][4][5].

Góry Świętokrzyskie leżą w centralno-wschodniej Polsce na Wyżynie Kielecko-Sandomierskiej i obejmują zwłaszcza pasmo Łysogór [2][3].

W sumie w polskich łańcuchach górskich wyróżnia się 28 różnych pasm górskich, które tworzą całą strukturę fizjograficzną tego regionu [3].

Budowa geologiczna i szczyty

Polskie góry powstały w wyniku różnych procesów geologicznych. Karpaty kształtowane były głównie podczas orogenezy alpejskiej, są zbudowane ze skał osadowych (fliszowych) i krystalicznych. W Sudetach dominują struktury powstałe w wyniku orogenezy hercyńskiej z kenozoicznymi ruchami skorupy, stąd liczne kotliny. Z kolei Góry Świętokrzyskie są efektem paleozoicznych ruchów górotwórczych – obecnie są bardzo silnie zerodowane, co widać w łagodnych szczytach i zaokrąglonych wzniesieniach [2][3][6].

Najważniejsze szczyty poszczególnych łańcuchów to: Rysy (Karpaty) – 2499 m n.p.m., Śnieżka (Sudety) – 1603 m n.p.m., Łysica (Góry Świętokrzyskie) – 612 m n.p.m. [1][2][3][4].

Pozostałe znaczące szczyty to Babia Góra (1725 m), Śnieżnik (1426 m), Orlica (1084 m), Wielka Sowa (1015 m), Praděd (1492 m n.p.m. na pograniczu Sudetów czeskich) [3][4][5].

Znaczenie turystyczne i ochrona przyrody

Karpaty i Sudety są najważniejszymi rejonami rozwoju turystyki pieszej w Polsce. Najbardziej znane szlaki to Główny Szlak Beskidzki, Główny Szlak Sudecki czy szlak przez Tatry. Niezwykle ważne dla bezpieczeństwa i planowania wypraw stają się obecnie szczegółowe mapy online [7][9].

W wielu pasmach utworzono parki narodowe – m.in. Tatrzański, Bieszczadzki, Świętokrzyski czy Karkonoski. Stanowią one istotne centra ochrony przyrody i zapewniają ochronę najbardziej wartościowym przyrodniczo fragmentom polskich gór [2][3][4].

Podsumowanie: rozkład i rola łańcuchów górskich w Polsce

Łańcuchy górskie w Polsce – Karpaty, Sudety, Góry Świętokrzyskie – decydują o krajobrazie południa kraju. Góry te różnią się wysokością, wiekiem i warunkami geologicznymi. Karpaty i Sudety są młodsze od erodowanych Gór Świętokrzyskich, przyciągają miłośników trekkingu i ochrony przyrody. W każdym łańcuchu wyraźnie wyodrębniają się pasma górskie, wartościowe szczyty oraz ważne przyrodniczo obszary chronione [1][2][3][6].

Źródła:

• [1] https://janosikowapolana.pl/karpaty-w-polsce.html
• [2] https://www.skalnik.pl/blog/gory-w-polsce-lancuchy-i-pasma-gorskie/
• [3] https://hasajacezajace.com/gory-w-polsce/
• [4] https://udanewycieczki.pl/podzial-sudetow-mapa/
• [5] https://eloblog.pl/podzial-sudetow-dokladna-mapa-przebiegu-pasm-gorskich/
• [6] https://pl.wikipedia.org/wiki/G%C3%B3ry_w_Polsce
• [7] https://gorydlaciebie.pl/wyprawy/gorskie-mapy-online/
• [9] https://mapa-turystyczna.pl